Austrougarska tvrđava na 800m iznad Budvanske rivijere
Tvrđava Kosmač je austrougarsko fortifikaciono utvrđenje podignuto između 1841. i 1850. godine na stjenovitom brdu iznad sela Brajići, na nadmorskoj visini od oko 800 metara. Gradili su je Austrijanci na graničnoj liniji prema Crnoj Gori, kao kontrolni punkt i odbrambeni kompleks sa trospratnom kasarnom kapaciteta 6 oficira i 248 vojnika. Tvrđava spada u jedno od tri najznačajnija austrougarska fortifikaciona utvrđenja na teritoriji Crne Gore i zaštićeno je nepokretno kulturno dobro od 1964. godine. Sa njenih bastionu pruža se pogled na čitavu Budvansku rivijeru — od Svetog Stefana do Budve — što je čini jednako vrijednom kao istorijsko nalazište i kao vidikovac.
Lokacija
Brajići, Budva
Nadmorska visina
~800 m
Izgrađena
1841–1850.
Zaštita
Kulturno dobro od 1964.
Površina
1.064 m²
Preporučeno trajanje
1–2 sata
Istaknuto
Srce tvrđave Kosmač je trospratna defanzivna kasarna podignuta između 1841. i 1850. godine, dograđivana do 1909. godine kada dobija današnji izgled. Kompleks se sastoji od dva simetrična krila sa dvije kule na uglovima prečnika 10 metara i jednom centralnom kulom prečnika 14 metara, ukupne površine 1.064 m². Na zidovima se jasno uočavaju pravougaoni otvori — puškarnice okrenute prema Cetinju jasno otkrivaju na kojoj strani je bio neprijatelj. Sistem gradnje od fino obrađenog lokalnog krečnjaka svjedoči o zanatskim vještinama austrougarskih majstora 19. vijeka.
Sa bastionu tvrđave Kosmač na visini od 800 metara otvara se jedan od najimpresivnijih panoramskih pogleda na crnogorskom primorju. Odjednom se vidi čitava Budvanska rivijera — od Svetog Stefana i Pržna na jugu do Budve i Bečića na sjeverozapadu — zajedno sa Jadranskim morem i obalom. Vidljiv je i magistralni Jadranski put, okolna naselja i planinski masiv Paštrovačke gore. Tvrđava se nalazi na razmeđu primorskog i kontinentalnog pojasa Crne Gore, što čini ovaj vidikovac posebno vrijednim — istovremeno se vidi i more i zaleđe.
Tvrđava Kosmač je jedan od ključnih materijalnih svjedoka perioda kada je Crna Gora bila okružena između Austrougarskog i Osmanskog carstva. Izgrađena je na graničnoj liniji između Austrije i Crne Gore — i to tako da su puškarnice bile okrenute prema Cetinju. Već 1838. godine, prije nego što je granica i bila definisana, Austrijanci su počeli gradnju, što je izazvalo revolt: Đorđije Petrović, Njegošev rođak, poveo je 500 Katunjana koji su zauzeli Kosmač i natjerali Austrougare na povlačenje. Tek nakon razgraničenja 1841. godine gradnja je nastavljena. Tvrđavu je 1875. godine lično posjetio car Franjo Josif, a u oba svjetska rata koristile su je okupacione sile. Zaštićena je kao nepokretno kulturno dobro od 22. avgusta 1964. godine.
Tvrđava Kosmač služi kao polazna tačka za planinarenje prema Golom vrhu — drugom po visini vrhu Paštrovačke gore na 1.087 metara nadmorske visine. Od podnožja tvrđave makadamski put vodi prema zaravni Mrtvica (visinska razlika oko 322 metra), gdje se nalazi lovački dom sa informacionim tablama i izvorom vode za piće. Staza je jasno vidljiva i dijelom podzidana kamenom iz austrougarskog perioda. Cijela dionica od tvrđave do Golog vrha pogodna je za iskusnije planинare koji žele produžiti boravak na ovom području.
Šta raditi
Obilazak trospratne austrougarske kasarne sa kulama i puškarnicama iz 19. vijeka.
tap to closeSa bastionu se fotografiše čitava Budvanska rivijera od Svetog Stefana do Budve.
tap to closeSa tvrđave makadamski put vodi dalje prema zaravni Mrtvica i Golom vrhu (1.087 m).
tap to closeMagistralni put Budva–Cetinje i sporedni putevi oko Brajića pogodni su za bicikliste.
tap to closeGalerija
Planirajte posjetu
Slobodan pristup tokom cijele godine — tvrđava je u ruševinama bez organizovane naplate ulaza i radnog vremena
Besplatno — slobodan ulaz (tvrđava nije turistički valorizovana, ulaz na vlastitu odgovornost)
Parkiranje na proširenju makadamskog puta kod podnožja brda (1–2 vozila), ili uz magistralni put u Brajićima (15 minuta pješice do tvrđave)
Nije prilagođeno osobama sa invaliditetom — pristup isključivo pješice stazom sa serpentinama, a unutrašnjost je u ruševinama
FAQ
Pitajte o Crnoj Gori
Pitajte me o destinacijama, restoranima ili aktivnostima.
