Na małym obszarze Czarnogóry następowały po sobie ludy iliryjskie, Bizancjum, Wenecja, Imperium Osmańskie, Austria i czarnogórskie państwo – i wszyscy budowali umocnienia. Najsłynniejsze są mury Kotoru z twierdzą Świętego Jana, objęte ochroną UNESCO. Herceg Novi ma Kanli kulę, Forte Mare i Španjolę, a wejścia do Boki strzeże austro-węgierska Mamula. Nad morzem wznoszą się Cytadela w Budvie i Haj-Nehaj koło Sutomoru, nad Jeziorem Szkoderskim – Žabljak Crnojevića, Lesendro, Besac i Grmožur, a w głębi kraju – iliryjski Medun i nikšićki Bedem.
Mury Kotoru i twierdza Świętego Jana, Kanli kula i Forte Mare w Herceg Novi, Mamula u wejścia do Boki, Haj-Nehaj, Žabljak Crnojevića i Medun: przewodnik po czarnogórskich twierdzach według regionów.
Boka: mury i wieże nad zatoką
Szczyt wzgórza ponad Kotorem był ufortyfikowany już w czasach iliryjskich, a w VI wieku twierdzę odnowił bizantyjski cesarz Justynian. Obecny wygląd mury Kotoru zawdzięczają głównie panowaniu Wenecji, od 1420 roku, a rozbudowywali je także Austriacy. Mury o długości około czterech i pół kilometra wznoszą się powyżej 260 metrów, aż do twierdzy Świętego Jana. Kotor znajduje się na liście UNESCO od 1979 roku, a od 2017 roku również jako część weneckich dzieł obronnych.
W Herceg Novi znajdują się trzy twierdze w odległości kilkuset metrów od siebie. Kanli kulę zbudowali Turcy w 1539 roku; była więzieniem, od czego pochodzi jej nazwa oznaczająca krwawą wieżę, a od 1966 roku jest letnią sceną na ponad tysiąc miejsc. Forte Mare strzeże miasta od strony morza; budowano je od XIV do XVII wieku, a od 1952 roku służyło też jako letnie kino. Na wzgórzu Bajer ponad miastem stoi Španjola, którą zaczęli budować Turcy, a nazwę zawdzięcza Hiszpanom, którzy ją odnowili podczas krótkiego panowania nad miastem.
U wejścia do zatoki, na wysepce Lastavica, znajduje się Mamula – okrągła twierdza wzniesiona w 1853 roku przez austriackiego generała Lazara Mamulę, wraz z umocnieniami na Arzy i Prevlace. W czasie II wojny światowej włoskie siły używały jej od 1942 roku jako obozu koncentracyjnego. Dziś na wyspie mieści się kompleks hotelowy.
Wybrzeże: od Budvy do Sutomoru
Cytadela na południowym krańcu Starego Miasta w Budvie jest wzmiankowana po raz pierwszy w 1425 roku i od niej zaczynają się i do niej wracają miejskie mury. Powyżej Brajiciów, na dawnej drodze Budva–Cetinje, Austria w połowie XIX wieku wzniosła graniczny fort Kosmač. Koło Sutomoru, na skale 231 metrów nad poziomem morza, stoi Haj-Nehaj: wenecka twierdza wzmiankowana po raz pierwszy w 1542 roku, zdobyta przez Osmanów w 1571, a przez Czarnogórców w 1877 roku. Na jej szczycie znajdują się pozostałości kościoła Świętego Dymitra z dwoma ołtarzami.
Czy wiesz, że…?
Więźniowie Kanli kuli ryli w murach rysunki statków. Na podstawie wyglądu tych statków, które pływały w XVI i XVII wieku, historycy ustalili, kiedy twierdza stała się więzieniem.
Jezioro Szkoderskie
U ujścia Morači do jeziora leży Žabljak Crnojevića – fortyfikacja wzniesiona przez zetskich książąt Vojislavljeviciów, która w XV wieku była stolicą Crnojeviciów. Koło Vranjiny stoi Lesendro, twierdza z XVIII wieku z czasów Piotra II Petrovicia Njegoša; Osmanowie zajęli ją w 1843, a Czarnogóra odzyskała w 1878 roku. Powyżej Virpazaru wznosi się Besac, zbudowany przez Turków pod koniec XV wieku, a na wysepce na jeziorze – Grmožur, dawna turecka twierdza i więzienie zwane czarnogórskim Alcatraz; dotrzeć do niego można łódką.
Wnętrze kraju
Około 13 kilometrów na północny wschód od Podgoricy leży Medun, iliryjskie miasto Meteon z IV i III wieku p.n.e., z murami z wielkich kamiennych bloków; tu również znajduje się dom rodzinny Marka Miljanova, dziś muzeum. W Nikšiciу stoi Bedem, pozostałość rzymskiego umocnienia z IV wieku, o długości 213 metrów, odnowionego przez Turków na początku XVIII wieku. Latem na jego murach odbywają się koncerty Bedem Festu.
