Kotor Körfezi arabaylaKotor'dan feribot ve Perast üzerinden bir tur

Muo'ya giriyorsunuz. Vrmac dağının eteğinde, Kotor'un tam karşısında eski bir balıkçı köyü. Adı, iskele anlamına gelen mul sözcüğünden gelir. Komşu Prčanj ve Dobrota büyük gemilerle geçinirken, burada insanlar balıkçılıkla ve körfezin karşı yakasına yolcu taşıyan kayıklarla geçinirdi. Muo, kutsanmış Gracija'nın da doğduğu yerdir. Bin dört yüz otuz sekiz yılında burada doğdu. Gençliğinde balık tuttu ve denize açıldı, sonra Augustinus tarikatına girdi. Bin beş yüz sekiz yılında Venedik'te öldü ve Kilise onu kutsanmış ilan etti. Bin sekiz yüz on yılında cesedi gemiyle Muo'ya geri getirildi. Köylüler onun için Hristiyanların Yardımcısı Meryem'e adanmış yeni bir kilise yaptılar ve bin sekiz yüz altmış dört yılında kutsadılar. Kutsanmış Gracija bugün de orada, gümüş bir lahitte yatıyor. On dokuzuncu yüzyılın sonunda Muo'da Zvonimir adlı bir koro derneği kuruldu. Bin dokuz yüz yedi yılında burada bir balık konservesi fabrikası açıldı ve köyün hem erkeklerine hem kadınlarına iş verdi. Muo'dan geçen yol dar, yavaş gidin. Kiliseyi görmek isterseniz yalnızca izin verilen yerlere park edin. Yolcunuz suyun karşısına bakabilir: karşıda Kotor'un surları ve Aziz Yahya Kalesi var.

Önünüzde Prčanj var. Çatıların üstünde, Vrmac'ın yamacında, Meryem Ana'nın Doğuşu'na adanmış büyük kilise yükselir. Kotor Körfezi'nin en büyük Katolik kilisesidir. Venedikli mimar Bernardino Maccaruzzi tasarlamıştır. İnşaat bin yedi yüz seksen dokuz yılında başladı ve uzun bir aradan sonra ancak bin dokuz yüz dokuz yılında bitti. Prčanjlı armatörler kazançlarının yarısını vermeye ve Korčula adasından beyaz taşı ücretsiz taşımaya söz verdiler. Küçük bir köyde bu kadar para nereden çıktı? Prčanj denizcilerin köyüydü. On altıncı yüzyılın sonunda Venedik yönetimi, Prčanjlı denizcilerin Venedik'e devlet gemilerinden daha hızlı ulaştığını fark etti ve resmî postayı onlara emanet etti. Kaptan ailelerinin taş evleri bugün de bahçeler ve zeytinliklerle ayrılmış hâlde kıyı boyunca sıralanır. Kaptan Ivo Visin de Prčanjlıydı. Bin sekiz yüz elli iki ile bin sekiz yüz elli dokuz arasında, on bir kişilik bir mürettebatla, Splendido adlı yelkenliyle dünyanın çevresini dolaştı. Bunun için aldığı onur sancağı Prčanj'da saklanıyor, büstü de kilisenin yanında duruyor. Ana yolun kenarında Tre Sorelle, yani Üç Kız Kardeş sarayı da var. Efsaneye göre üç kız kardeş aynı adamı, Herceg Novili bir kaptanı sevmiş. Bu efsane bugün somut olmayan kültürel miras olarak koruma altında. Rıhtımdan kiliseye geniş bir taş merdiven çıkar. Yazın kıyıda park yeri az bulunur; en iyi zaman sabahtır.

Stoliv'den geçiyorsunuz. Köyün iki bölümü var. Donji Stoliv deniz kıyısında, Gornji Stoliv ise çok yukarıda, bir kestane ormanında, deniz seviyesinden iki yüz ile iki yüz kırk metre yükseklikte. Oraya eski bir taş patika çıkar. Yukarıda bugün yalnızca yirmi kadar kişi yaşıyor ve köyün üzerinde Aziz İlyas Kilisesi yükseliyor. On yedinci ve on sekizinci yüzyıllarda halk kıyıya, yeni bir köye indi. Bin yedi yüz yirmi bir yılında Donji Stoliv denizci yerleşimi statüsü aldı ve Prčanj'da olduğu gibi burada da kaptanlar ve denizciler yaşadı. Yerel geleneğe göre kamelyaları Uzak Doğu'dan getirenler denizcilerdi. Ilıman iklim onlara iyi gelir ve Stoliv her ilkbaharda çiçek sergisi, konserler ve bir baloyla kamelya şenliğini kutlar. Donji Stoliv'deki burnun üzerinde, on beşinci yüzyılın sonundan kalma fresklerle süslü küçük Aziz Basileios Kilisesi durur. Freskler Doğu ve Batı kiliselerinin azizlerini gösterir; yazıtlar hem Kiril hem Latin alfabesiyledir. Suyun öte yanında, karşı kıyıda Perast var. Oraya turun ikinci yarısında varacağız.

Lepetane'ye ve körfezin en dar yeri olan Verige Boğazı'na yaklaşıyorsunuz. Burnun üzerinde Meleklerin Meryem Ana'sına adanmış küçük, tahkimli bir kilise var. Duvarlarına iki tarih kazınmış: bin beş yüz seksen beş ve bin altı yüz elli dört. Bunların onarım yılları olduğu düşünülüyor; o zaman kilisenin çevresine mazgallı duvarlar örülmüş. Geleneğe göre kiliseyi, pirinç yüklü gemisi fırtınadan kurtulan bir denizci adak olarak yaptırmış. Lepetane, adını burada mülkü olan Perastlı Lepetan ailesinden alır. Yirminci yüzyılın ortasına kadar burada bir kırmızı taş ocağı çalışırdı; körfezin her yanındaki teraslar ve meydanlar bu taşla döşenmiştir. Biraz ileride Kamenari'ye giden feribotun iskelesi var. Bir otomobil için bilet beş avrodur ve binişten önce ödenir. Önceden internetten de alınabilir. Yayalar ve bisikletliler ücretsiz geçer. Yazın, özellikle hafta sonları, kuyruk yarım saati aşabilir. Yine de feribot, Budva ile Herceg Novi arasındaki yolu yirmi kilometre kadar kısaltır. Tivat'a ve Porto Montenegro'ya uğramak isterseniz feribotu geçip yaklaşık dört kilometre düz devam edin. Feribota aynı yoldan döneceksiniz.

Tivat'a giriyorsunuz. Önünüzde bir yat limanı olan Porto Montenegro var. Burada, bin sekiz yüz seksen dokuz yılında, Avusturya-Macaristan Adriyatik'in en büyük deniz üslerinden biri olan Tersane'yi kurdu. Burada gemiler ve denizaltılar onarılıp donatıldı; önce Avusturya-Macaristan ve Alman, sonra Yugoslav gemileri. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra tersane Sava Kovačević adıyla çalıştı. Donanma ayrılınca Tersane alanı konutlar, restoranlar ve bir gezinti yolu olan bir marinaya dönüştürüldü. Tersane'nin eski bıçkıhanesinde bugün üç yüzden fazla parçalık Denizcilik Mirası Koleksiyonu var. Aralarında Avusturya-Macaristan gemilerinin donanımı ve Tersane'den kalma eski sanayi makineleri bulunur. Koleksiyonun yanında, bir zamanlar Yugoslav donanmasının gururu olan Heroj denizaltısı sergilenir. Kahve ya da öğle yemeği için mola vermek isterseniz burası iyi bir yer. Tivat'ta park etmek çoğunlukla bölgelere göre ücretlidir. Yola devam ederken aynı yoldan Lepetane feribotuna dönün. Bir sonraki anlatım, feribot boğazın ortasına geldiğinde başlar.

Şimdi feribottasınız, Kotor Körfezi'nin en dar yeri olan Verige'nin girişindesiniz. Boğaz yaklaşık iki kilometre üç yüz metre uzunluğunda, en dar yerinde ise yalnızca üç yüz kırk metre kadar genişliktedir. Tivat Körfezi'ni, turun geri kalanında çevresinden dolaşacağımız Risan ve Kotor iç körfezlerine bağlar. Verige, zincirler demektir. Geleneğe göre boğaz bir zamanlar kıyıdan kıyıya gerilen zincirlerle kapatılırmış, düşman gemileri Kotor'a geçemesin diye. Kaynaklar bunun ne zaman olduğu konusunda anlaşamıyor; bunu bir tarih olarak değil, bir hikâye olarak dinleyin. Feribot hattını, Karadağ kıyılarını yöneten kamu şirketi sekiz feribotluk bir filoyla işletiyor. Yazın feribotlar gece gündüz on beş ila yirmi dakikada bir kalkar. Kışın sabah altıdan gece yarısına kadar yirmi dakikada bir, gece ise daha seyrek. Kotor'a giden yolcu gemileri de bu boğazdan geçer. Kuzeye doğru Verige, Perast'a uzanır. Bizim yönümüz de orası, ama karadan. Gemide mürettebatın talimatlarına uyun.

Verige kıyısı boyunca, yüz kadar nüfuslu küçük bir köy olan Kostanjica'ya gidiyorsunuz. Boğaz burada biter ve önünüzde iç körfez açılır. Manzarayı yolcunuza bırakın. Perast'ın önünde, suyun üzerinde iki ada var. Kubbeli kilisesi olan, Kayalıkların Meryem Ana'sıdır. İnsan eliyle yapılmıştır. Burada škrpjel denen bir sualtı kayalığının üzerine Perastlılar yüzyıllar boyunca taş yığdılar ve eski gemiler batırdılar, ta ki ada bir kiliseye yetecek büyüklüğe ulaşana kadar. Geleneğe göre her şey bin dört yüz elli iki yılının yirmi iki Temmuz'unda, Perastlı balıkçıların kayalıkta bir Meryem Ana ikonası bulmasıyla başladı. Gelenek hâlâ yaşıyor: her yıl yirmi iki Temmuz'da gün batımında Perastlılar kayıklarından adanın çevresine taş atarlar. Buna Fašinada denir. Kilisede denizcilerin adakları, iki binden fazla gümüş levha ve Barok ressam Tripo Kokolja'nın altmış sekiz tablosu bulunur. Selvilerle kaplı diğer ada, eski bir Benedikten manastırının bulunduğu Aziz Yorgi adasıdır. Adaların arkasında, kıyıda Perast var. Oraya Risan Körfezi'ni dolaşarak, yarım saat kadar sonra varacağız. Fotoğraf çekmek isterseniz yalnızca deniz kenarındaki bir cepte durun; asla virajda ya da yolun ortasında durmayın.

Morinj'e giriyorsunuz. Burada Orjen dağının yamaçlarından pek çok kaynak çıkar ve dereler köyün içinden denize akar. Bu yüzden bu kıyıda deniz, körfezin geri kalanından belirgin şekilde daha soğuk ve çok berraktır. Bu derelerden birinin üzerinde Ćatović değirmenleri durur; iki yüz yılı aşkın süredir Ćatović ailesine ait eski taş değirmenler. Bugün içlerinde balık ve deniz ürünleri sunan tanınmış bir taverna var. Yazın masa ayırtmak iyi olur. Kıyının yukarısında, dik ve taş döşeli bir patikayla çıkılan eski bir taş köy olan Gornji Morinj var. Aşağıda, yolun kenarında, yüzmek isterseniz otoparklı bir plaj bulunur. Risan'a doğru giderken Lipci'den geçeceksiniz. O köyün yukarısında, bir kaya çıkıntısının altında tarih öncesi bir resim korunmuştur: beyaz boyayla çizilmiş, geyiklerin ve atlıların yer aldığı bir av sahnesi. Karadağ'daki türünün en eski resmi sayılır. Oraya yürüyerek gidilir; yola çıkmadan önce patikayı sorun. Yukarınızda Avrupa'nın en yağışlı yerlerinden biri olan Krivošije platosu uzanır. Körfezin bu bölümünde bu kadar çok su olmasının nedeni budur.

Kotor Körfezi'nin en eski yerleşimi olan Risan'a giriyorsunuz. Antik çağda adı Rhizon'du ve İlirlerin surlarla çevrili bir kentiydi. O dönemde bütün körfez onun adıyla anılırdı. Geleneğe göre İlir kraliçesi Teuta, milattan önce üçüncü yüzyılda Roma ordusundan kaçarak buraya sığındı. Roma döneminde kent, özellikle birinci ve ikinci yüzyıllarda gelişti. O zamandan, ikinci yüzyıldan kalma bir kent villasının taban mozaikleri günümüze ulaştı. Ana yolun kenarında, kentten Perast yönüne çıkışta bulunurlar ve Roma mozaikleri olarak işaretlenmiştir. En ünlü mozaik, Yunan uyku tanrısı Hypnos'u gösterir: yarı çıplak, kanatlı bir genç, bacaklarını çaprazlamış, yarı uzanmış hâlde uyumaktadır. Mozaik, yatak odası olduğu düşünülen bir odadadır. Diğer zeminler beyaz, yeşil, mavi, kırmızı ve siyah geometrik desenlerle kaplıdır. Villanın kalıntıları bin dokuz yüz otuz yılında bulundu. Alan küçük, ziyaret kısa sürer. Açılış saatlerini ve bilet fiyatını yerinde kontrol edin. Şiddetli yağmurlardan sonra Risan yakınında Sopot şelalesi kayadan fışkırır; körfezin bu bölümünü besleyen kaynaklardan biridir.

Perast'a yaklaşıyorsunuz. Arabadan inmeye değecek durak burası. Perast yürüyerek gezilir, bu yüzden arabayı köy girişindeki otoparklardan birine bırakın. Otoparklar ücretlidir ve yazın çabuk dolar. Venedik döneminde Perast, kaptanların ve armatörlerin kentiydi. Rıhtım boyunca bir sıra Barok saray uzanır, meydanın üzerinde de elli beş metre yüksekliğindeki Aziz Nikolaos Kilisesi'nin çan kulesi yükselir. Perastlılar körfezin bekçileriydi. Bin altı yüz elli dört yılında büyük bir Osmanlı saldırısını geri püskürttüler. Perast bu zaferi bugün de her on beş Mayıs'ta, kokota atış denen bir atış yarışmasıyla kutlar. Burada denizcilik de öğretilirdi. On yedinci yüzyılın sonunda Perastlı kaptan Marko Martinović, Çar Büyük Petro'nun gönderdiği genç Rus soylularına denizcilik dersleri verdi. Rıhtımdan Kayalıkların Meryem Ana'sı adasına tekneler kalkar. Yolculuk birkaç dakika sürer; binmeden önce fiyatta anlaşın. Perast'ta yürüyüş için Travel to Montenegro'nun ayrı bir sesli rehberi var; onu sitemizde bulabilirsiniz. Bu rehber, yeniden direksiyona geçtiğinizde devam eder.

Kotor Körfezi'nin tam kuzey ucundaki Orahovac'a giriyorsunuz. Yerel geleneğe göre adını, yerel dilde orah denen cevizden alır; bir zamanlar burada çok sayıda ceviz ağacı varmış ve köylüler cevizleri kıyıdaki pazarlara götürürmüş. Orahovac, Kotor arşivlerinde daha bin üç yüz doksan dokuz yılında geçer. On yedinci yüzyılın başında seksen evi vardı, on dokuzuncu yüzyılın ortasında ise binden fazla nüfusu. Buradan bütün Kotor Körfezi'ne bakan bir manzara açılır. En dipte, sarp kayalıkların altında Kotor, onun üzerinde Lovćen'in yamaçları var. Sağınızda, suyun karşısında, başta içinden geçtiğiniz Prčanj ve Muo ile Vrmac yarımadası uzanır. Köyün üzerinde Orahovačke grede kayalıkları yükselir. Onların dibinden, bir iki dakika sonra varacağınız Ljuta ırmağı çıkar. Ljuta, Orahovac'ı Dobrota'dan ayırır. Orahovac'ta yolun hemen kenarında küçük bir plaj da var. Park yeri az; yazın yalnızca izin verilen yerlerde durun.

Burası Ljuta. Yere adını veren ırmak kayaların altından çıkar ve çok kısa bir yol aldıktan sonra denize dökülür. Bir zamanlar üzerinde değirmenler dönerdi. Eski değirmenlerden birinde bugün Đurić ailesinin işlettiği Stari Mlini restoranı var. Köyün ortasında, deniz kenarındaki duvarlı bir taş terasın üzerinde Barok tarzı Aziz Petrus Kilisesi durur. İnşaatı bin yedi yüz civarında başladı ve bin yedi yüz seksen yılında bitti. Taşı, Prčanj'daki büyük kilisede olduğu gibi, köyün denizcileri Korčula'dan getirdi. Planı, büyük olasılıkla örnek aldığı Kayalıkların Meryem Ana'sı kilisesini hatırlatır. Sunak tablolarından ikisi Venedikli ressam Fonte Basso'nundur. Kuzey sunağında, köylülerin bin sekiz yüz elli beşten beri, bir kolera salgını sırasında verilen adaktan dolayı özellikle saygı gösterdiği gümüş kaplı bir Meryem Ana bulunur. Dobrota, Ljuta'da başlar; kaptan evleriyle kıyı boyunca Kotor'a kadar uzanan uzun bir köy.

Dobrota'dan geçiyorsunuz. Köy, Ljuta'dan Kotor'a kadar yaklaşık yedi kilometre uzanır. Kotor belgelerinde daha bin iki yüz altmış yılında geçer, bin yedi yüz on yedi yılında ise denizci yerleşimi statüsü almıştır. Dobrota bir denizciler köyüydü. On dokuzuncu yüzyılın başında otuz beş gemisi ve dört yüz kırk üç gemicisi vardı ve körfezin önde gelen denizcilik merkeziydi. Güç, Dobrota'nın eski ailelerinin elindeydi: Radimir, Dabinović, Tripković, Ivanović, Radoničić, Milošević aileleri ve başkaları. Sarayları bugün de kıyıda, yüzleri denize dönük duruyor. Önünüzde çan kulesiyle Aziz Eustakius Kilisesi var. Bin yedi yüz yetmiş üç yılında yapıldı. İçinde on yedinci ve on sekizinci yüzyıllardan kalma ünlü Dobrota dantelinden bir koleksiyon saklanır. Napolyon savaşları ve deniz ablukası, Dobrota denizciliğinin altın çağını sona erdirdi. Kıyı boyunca Kotor'a kadar birkaç kilometrelik bir gezinti yolu hâlâ uzanıyor; sürüşten sonra yürümek isterseniz.