2 min čitanja
Vranac je najvažnija crnogorska crna sorta, a Crmnica iznad Skadarskog jezera njegov je zavičaj. Danas zauzima oko polovine vinograda u zemlji, od malih porodičnih parcela oko Virpazara do ogromnog Ćemovskog polja kod Podgorice. Najbolje ga je upoznati za porodičnim stolom u Crmnici, uz dimljeni krap iz jezera i crmnički luk.
Kolijevka vranca
Crmnica je dolina koja se od primorskih planina spušta do Virpazara na Skadarskom jezeru. Zovu je najplodnijim krajem Crne Gore, a nacionalna turistička organizacija naziva je kolijevkom vranca. Ovdje je ova crna sorta nastala i ovdje ju je prvi opisao Mitar Plamenac, 1891. godine.
Danas su poznati i njeni roditelji. Otac je kratošija, stara dalmatinska i crnogorska sorta poznata u svijetu kao zinfandel i primitivo, a majka duljenga, rijetka domaća sorta. Vranac je, drugim riječima, pravi starosjedilac.
Polovina crnogorskih vinograda
Iz Crmnice se sorta proširila po jugu zemlje. Vranac je 2021. godine zauzimao 1.346 hektara, 51 odsto svih vinograda u Crnoj Gori. Veliki dio danas raste na crvenici Zetske ravnice kod Podgorice, gdje se Ćemovsko polje Plantaža predstavlja kao najveći vinograd u jednom komadu u Evropi. Na 2.310 hektara raste više od 11,5 miliona čokota, znatno više od polovine vranac, a berba tamo traje pet do šest nedjelja. Vinski podrum Šipčanik nalazi se u bivšem tunelu vojnog aerodroma, više od 30 metara pod zemljom.
Ipak, u Crmnici je vranac i dalje porodična stvar. Sela poput Godinja, Limljana, Brčela i Orahova puna su malih podruma, a mnogi toče svoje vino za svojim stolom. Berba traje od sredine septembra do oktobra.
Šta se uz njega jede
Vranac se toči uz ono što daju dolina i jezero. Crmnička trpeza znači dimljeni krap, sušen na drvetu šipka ili vrbe dok meso ne pocrveni, krap pečen sa suvim šljivama i dunjama, i blagi, slatki crmnički luk, koji je Slow Food upisao u Arku ukusa i koji se jede presan uz ribu. Malo dalje uz put, njeguški pršut i sir su prirodan par.
Degustacija na izvoru
Turistička organizacija Bar na ruti Vinske staze i priče navodi desetak crmničkih podruma. Većina traži poziv ili poruku prije dolaska: porodične vinarije su prije svega kuće. Virpazar je zgodna baza, s lukom odakle kreću čamci po jezeru, a domaćin je Festivala vina i ukljeve krajem zime, kad crmnički vinari postave štandove kroz mjesto, i festivala grožđa u septembru.
