Mletačka republika je vladala djelovima crnogorskog primorja u različitim periodima: Kotorom od 1420. do 1797, Budvom od 1442, Barom i Ulcinjem do osmanskog osvajanja 1571, a Herceg Novim tek od 1687. Iz tog vremena su sačuvane kotorske zidine, palate pomorskih porodica u Perastu i Kotoru, kapije sa krilatim lavom svetog Marka i barokne crkve obnovljene poslije zemljotresa 1667. Najviše se vidi u Boki, gdje se može obići pješice i čamcem za dan ili dva.
Kotorske zidine na UNESCO listi, kapetanske palate Perasta, krilati lavovi na kapijama i zastava zakopana pod oltarom 1797: gdje se na primorju još vidi mletačko doba.
Četiri vijeka, ali ne svuda isto
Mletačka republika nije vladala cijelim primorjem u isto vrijeme. Kotor se pod njenu zaštitu stavio 1420. i ostao mletački do pada Republike 1797. Budva je mletačka postala 1442, a sa njom i Paštrovići. Bar i Ulcinj su bili mletački do 1571, kada su ih osvojili Osmanlije. Herceg Novi je Venecija zauzela tek 1687. i držala ga nešto više od jednog vijeka. Mlečani su ove gradove zvali Albania Veneta, a njihovi tragovi se najbolje vide u Boki.
Kotor iza zidina
Kotorske zidine dugačke su oko četiri i po kilometra, debele od dva do šesnaest metara i penju se uz brdo do tvrđave Svetog Ivana, na oko 260 metara nadmorske visine. Do vrha vodi više od 1.300 kamenih stepenika. Današnji oblik zidine su dobile u mletačko doba, a glavni ulaz, Vrata od mora, podignut je 1555. Na zidovima i kapijama i danas se vide reljefi krilatog lava svetog Marka sa otvorenom knjigom. Od 2017. kotorske fortifikacije su na UNESCO listi kao dio zajedničkog dobra „Mletački odbrambeni sistemi 16. i 17. vijeka”, uz Bergamo, Peskjeru, Palmanovu, Zadar i Šibenik.
U Starom gradu su katedrala Svetog Tripuna, posvećena 1166. i barokno obnovljena poslije zemljotresa 1667, i palate plemićkih porodica. U jednoj od njih, palati Grgurina s početka 18. vijeka, nalazi se Pomorski muzej Crne Gore, nastao iz zbirke Bokeške mornarice.
Da li ste znali?
Perast se 1797. predao posljednji od svih mletačkih gradova. Zastavu Republike Peraštani su 23. avgusta te godine svečano zakopali ispod glavnog oltara, uz oproštajni govor kapetana Josipa Viskovića.
Perast, grad kapetana
Perast je u 17. i 18. vijeku bio grad pomoraca i kapetana, što se vidi po baroknim palatama uz obalu i zvoniku crkve Svetog Nikole. Palatu kapetana Vicka Bujovića podignuta je 1694. po projektu arhitekte Giovannija Battiste Fontea; u njoj je od 1957. Muzej grada Perasta, osnovan 1937.. Ispred mjesta je ostrvo Gospa od Škrpjela, nastalo na hridi na kojoj je, po predanju, 1452. pronađena ikona Bogorodice. Crkvu krasi 68 slika baroknog slikara Tripa Kokolje, a svakog 22. jula Peraštani na Fašinadi čamcima nose kamenje oko ostrva.
Kraj Republike
Kada je Venecija 1797. pala pod Napoleona, Perast se predao posljednji. Mletačka zastava je 23. avgusta 1797. svečano zakopana ispod glavnog oltara, uz govor kapetana Josipa Viskovića. Poslije toga su Bokom vladali Austrija, Rusi i Crnogorci, Francuzi i ponovo Austrija.
Na jugu je slika drugačija: u Herceg Novom Kanli kula i Španjola potiču iz turskog doba, a Forte Mare je turske osnove i mletački je dograđen poslije 1687. U Starom Baru mletačko doba se završilo 1571, pa su tu jednako vidljivi tragovi osmanske vladavine.
