Stare Miasto w Herceg NoviOd portu do Kanli Kuli

Stoisz na Škverze, małym porcie miejskim, przy wejściu do miasta od strony morza. Brązowa postać z koroną i krzyżem to król Tvrtko Pierwszy Kotromanić, bośniacki król, który założył to miasto. Według tablicy w wieży zegarowej położył jego fundamenty w maju tysiąc trzysta osiemdziesiątego drugiego roku i nazwał je Święty Szczepan. Chciał mieć port u wejścia do zatoki i, jak pisze w przywileju dla Dubrownika, targ do sprzedaży soli. Sól była wtedy jednym z najcenniejszych towarów na tym wybrzeżu. Nazwa Święty Szczepan się nie przyjęła. Ludzie mówili na miasto Novi, czyli nowe, bo naprawdę było nowe, dużo młodsze od Kotoru i innych miast zatoki. W piętnastym wieku swój dwór miał tu książę Stjepan Vukčić Kosača i tu zmarł w tysiąc czterysta sześćdziesiątym szóstym roku. Jego tytuł, herceg, czyli książę, dał miastu nazwę, którą nosi do dziś: Herceg Novi. Przed tobą otwiera się wejście do Zatoki Kotorskiej, a nad portem, na skale, wznosi się twierdza Forte Mare. Tam idziemy, ale najpierw krótki spacer nad morzem.

To promenada Pet Danica, kręgosłup Herceg Novi wzdłuż morza. Organizacja turystyczna podaje, że ma około sześciu kilometrów, od Igala na zachodzie do Meljine na wschodzie. W dużej części biegnie trasą dawnej kolei wąskotorowej. Linia dotarła do Zeleniki w tysiąc dziewięćset pierwszym roku, a pociągi jeździły stąd do Dubrownika i Sarajewa. Zamknięto ją w tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym ósmym. Gdy zdjęto szyny, została płaska droga nad morzem, z kilkoma krótkimi tunelami. Nazwa znaczy Pięć Danic. Upamiętnia pięć młodych kobiet, które wszystkie miały na imię Danica. Pochodziły z Zatoki Kotorskiej, walczyły w partyzantce i zginęły w czasie drugiej wojny światowej. Jeśli pójdziesz na zachód, dojdziesz do Igala. Stoi tam willa Galeb, czyli Mewa, zbudowana w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym szóstym roku dla Josipa Broza Tity. Dziś jest częścią Instytutu Igalo. A teraz spójrz w górę. Skała nad tobą dźwiga twierdzę Forte Mare. U jej stóp jest źródło, a nad nim marmurowa tablica z wierszem poety Aleksy Šanticia o zatoce. Według organizacji turystycznej w tysiąc sześćset osiemdziesiątym siódmym roku wojska Ligi Świętej osuszyły to źródło, żeby obrońcy miasta zostali bez wody.

Przed tobą Forte Mare, po włosku Twierdza Morska. Strzegła wejścia do miasta od strony morza. Organizacja turystyczna Herceg Novi uważa, że właśnie tu było jądro miasta założonego przez Tvrtka. Twierdzę budowano i przebudowywano od czternastego do siedemnastego wieku. Największą przebudowę przeprowadzili Turcy i wtedy zyskała obecne rozmiary. Wenecjanie odnowili ją w siedemnastym wieku i nadali jej nazwę, którą nosi do dziś, a dzisiejszy wygląd zawdzięcza Austriakom, którzy przebudowali ją w tysiąc osiemset trzydziestym trzecim roku. Z najstarszych czasów zostały tylko kawałek muru od południowego wschodu i wąskie schody od wschodu. W górnej części jest Brama Morska, z fragmentami umocnień z okresu bośniackiego. W murach biegnie przejście od brzegu na szczyt twierdzy. Od tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego drugiego roku działa tu letnie kino pod gołym niebem. Filmy pokazuje się tu pod gwiazdami od ponad sześćdziesięciu lat, a twierdza jest też jedną ze scen festiwalu filmowego. Wstęp jest płatny. W środku są strome kamienne schody. Z murów widać wejście do zatoki, port miejski i Igalo.

Z tego punktu widokowego spójrz w dół, w stronę morza. Tu stała Cytadela, nazywana też Mezzaluna, czyli półksiężyc. Zbudowano ją na samym brzegu, tak że jej południowe mury stały w morzu. W tysiąc siedemset drugim roku Wenecjanie połączyli ją mocnym murem z górnym miastem i w ten sposób otoczyli murami całe miasto. Trzęsienie ziemi z piętnastego kwietnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego dziewiątego roku okazało się dla niej zgubne. Cytadela runęła do morza, a jej resztki wciąż leżą pod tobą. Kościół obok wiąże się z końcem panowania tureckiego. Po zdobyciu miasta w tysiąc sześćset osiemdziesiątym siódmym roku Wenecjanie zbudowali tu w następnym roku klasztor kapucynów i mały kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. Później poświęcono go świętemu Franciszkowi. Od tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego szóstego roku nosi imię świętego Leopolda Bogdana Mandicia. Urodził się w Herceg Novi, większość życia spędził jako kapucyn w Padwie, a papież Jan Paweł Drugi ogłosił go świętym w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym trzecim roku.

To dolny plac miasta, plac Mićo Pavlovicia. Stoi przy nim katolicki kościół świętego Hieronima, patrona miasta. Obecny kościół zbudowano w tysiąc osiemset pięćdziesiątym szóstym roku. W siedemnastym wieku stał w tym miejscu starszy kościół parafialny pod tym samym wezwaniem. Rozebrano go w dziewiętnastym wieku, a nowy postawiono większy i przestronniejszy. W środku są obrazy Tripa Kokolji z Perastu, jednego z najważniejszych malarzy barokowych zatoki. Ten plac to dobre miejsce, by wspomnieć wielkie oblężenie. Przez około dwieście lat, od tysiąc czterysta osiemdziesiątego drugiego roku, Herceg Novi było pod władzą turecką. We wrześniu tysiąc sześćset osiemdziesiątego siódmego roku pod mury dotarły wojska Ligi Świętej pod dowództwem weneckiego wodza Girolama Cornara. Byli wśród nich weneccy najemnicy, Florentczycy, kawalerowie maltańscy, Czarnogórcy, Hercegowińcy i miejscowi powstańcy. Turecka odsiecz została rozbita w okolicy i miasto padło. Herceg Novi należało do Wenecji do tysiąc siedemset dziewięćdziesiątego siódmego roku. Potem zmieniali się Austriacy, Rosjanie i Francuzi, a następnie znów Austria.

To Sahat Kula, wieża zegarowa, którą mieszkańcy nazywają też Tora. Według organizacji turystycznej zbudowano ją w tysiąc sześćset sześćdziesiątym siódmym roku, za panowania tureckiego, i była wtedy główną bramą miasta. Ma szesnaście metrów wysokości. Dziś wieża jest symbolem miasta i widnieje w jego herbie i na fladze. Zegar wskazywał kiedyś pory codziennych modlitw muzułmańskich. Stary zegar działał do tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego piątego roku, kiedy zastąpiono go elektrycznym, darem zaprzyjaźnionego miasta Zemun. W przejściu przez wieżę stoi figura Matki Bożej, nazywana Czarną Madonną. Legenda mówi, że podczas walk w tysiąc sześćset osiemdziesiątym siódmym roku trzech mężczyzn z Perastu schowało się za drzewem oliwnym. Kula armatnia trafiła w drzewo, oni przeżyli i ślubowali wyrzeźbić Madonnę z nadpalonego drewna. Podczas renowacji w dwa tysiące trzecim roku potwierdzono, że figura rzeczywiście jest z drewna oliwnego. W przejściu jest też płaskorzeźba króla Tvrtka, umieszczona w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym drugim roku na sześćsetlecie miasta. Tekst w dawnym piśmie bośniackim cytuje jego przywilej o założeniu Świętego Szczepana.

Jesteś na placu Nikoli Đurkovicia. Odwróć się i spójrz na wieżę zegarową od dołu, ze schodami, które prowadzą przez nią na Stare Miasto. Według gminy był tu kiedyś kanał, zasypany w dziewiętnastym wieku, i wtedy powstał plac. Dziś to salon miasta, z kawiarniami i koncertami, a tutaj wita się też Nowy Rok. Herceg Novi nazywają miastem schodów, a w lutym miastem mimozy. Kiedy większość Europy jest pod śniegiem, tu kwitnie mimoza, drzewo o żółtych, pachnących kwiatach, które pokrywa ogrody i zbocza. Święto Mimozy odbywa się od tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego dziewiątego roku i jest jednym z najstarszych festiwali turystycznych w Czarnogórze. Ulicami przechodzą parady z miejską orkiestrą dętą i mażoretkami, są bale maskowe i karnawał, a wzdłuż nabrzeża podaje się ryby i wino. Jeśli jesteś tu w lutym, po prostu idź za muzyką. Dokładne daty znajdziesz na stronie festiwalu w serwisie Travel to Montenegro.

To Belavista, górny plac miasta. Oficjalnie nazywa się plac księcia Stjepana, ale wszyscy mówią Belavista, czyli piękny widok. Nad placem góruje prawosławna cerkiew świętego Michała Archanioła. Budowę rozpoczęto w tysiąc osiemset osiemdziesiątym trzecim roku. Pracowało nad nią kilku architektów, ostateczny projekt podpisał Milan Karlovac w tysiąc dziewięćset piątym roku, a cerkiew poświęcono w tysiąc dziewięćset jedenastym. Ma plan krzyża greckiego, o czterech równych ramionach, i zbudowano ją z precyzyjnie ciosanego kamienia z wyspy Korčula. Przestrzeń jest bizantyjska, a w zdobieniach rozpoznasz motywy romańskie, gotyckie i islamskie. Ikonostas jest z białego włoskiego marmuru, dzieło mistrza Bilinicia ze Splitu, a ikony namalował czeski artysta. Palmy wokół cerkwi mają około stu lat. W prawosławną Wigilię przed cerkwią pali się badnjak, bożonarodzeniową kłodę. Za cerkwią, na wschodzie, jest wschodnia brama miasta. Przed nią stoi stara fontanna Karača. Według gminy jej nazwa wiąże się ze źródłem, które przez wieki dawało miastu wodę.

To Kanli Kula, po turecku Krwawa Wieża. Obecny kształt nadali jej tureccy budowniczowie w szesnastym wieku, w najdalej na północ wysuniętym punkcie Starego Miasta, około osiemdziesięciu pięciu metrów nad morzem. Po raz pierwszy wspomina o niej na piśmie osmański podróżnik Evliya Çelebi, w tysiąc sześćset sześćdziesiątym czwartym roku. Nazwę zawdzięcza więzieniu, które za czasów tureckich miało straszną sławę. Zbudowano ją na fundamentach starszej budowli z napisem pro pace, czyli dla pokoju. W środku zachowała się cysterna na wodę, później zamieniona na celę. Na ścianach są rysunki wydrapane przez więźniów: galery, krzyże, daty i herby. W latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku wnętrze zamieniono w letnią scenę pod gołym niebem z około tysiącem miejsc, która mieści nawet półtora tysiąca osób. Po trzęsieniu ziemi w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym dziewiątym roku znów ją odbudowano. Dziś odbywają się tu festiwal filmowy, koncerty i wieczory folklorystyczne. Wstęp jest płatny. W środku jest dużo stopni i nierównych kamieni. Z murów widać całe Stare Miasto, Forte Mare w dole nad morzem i, wysoko na wzgórzu, twierdzę Španjola.

Dotarłeś do Španjoli, twierdzy na wzgórzu Bajer, około stu siedemdziesięciu metrów nad morzem. W dawnych dokumentach nazywa się Górne Miasto, a dzisiejszą nazwę, Hiszpanka, nadali jej mieszkańcy. W czerwcu tysiąc pięćset trzydziestego ósmego roku flota admirała Andrei Dorii zdobyła miasto, a Hiszpanie zaczęli tu budować twierdzę. Rządzili tylko rok. W tysiąc pięćset trzydziestym dziewiątym roku turecki admirał Chajr ad-Din Barbarossa odbił miasto po ciężkim oblężeniu. Turcy odbudowali twierdzę w latach od tysiąc pięćset trzydziestego dziewiątego do tysiąc pięćset czterdziestego ósmego. Napis nad wejściem wymieniał budowniczego i kończył się słowami: o, jakaś ty piękna, cudowna budowlo. Twierdza ma cztery okrągłe bastiony w narożnikach. Po zachodniej stronie są resztki tureckiej zabudowy i części meczetu. Wenecjanie dobudowali wielki półkolisty mur i wewnętrzny dziedziniec, a Austriacy nowe budynki obok twierdzy. W czasie drugiej wojny światowej było tu więzienie. Wstęp jest wolny, ale w środku nie ma wytyczonych ścieżek, a teren jest nierówny. Widok obejmuje całe miasto, Kanli Kulę, Forte Mare i wejście do zatoki.

Witamy w monasterze Savina, około dwóch kilometrów na wschód od Starego Miasta. Ten prawosławny monaster ma trzy cerkwie, otoczone cyprysami i pinią liczącą ponad dwieście lat. Mała cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej jest najstarsza. Napis z tysiąc osiemset trzydziestego pierwszego roku podaje jako datę budowy rok tysiąc trzydziesty, ale badacze po stylu wiążą ją z czasami rodu Kosačów. W środku odkryto najstarsze freski w okolicy, z połowy piętnastego wieku, przypisywane malarzowi z Kotoru Lovrze Dobričeviciowi. Dużą cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej budował w latach od tysiąc siedemset siedemdziesiątego siódmego do tysiąc siedemset dziewięćdziesiątego dziewiątego mistrz Nikola Foretić z Korčuli. Ikonostas wykonali w tysiąc siedemset dziewięćdziesiątym piątym roku Simeon Lazović z synem Aleksijem. Na wzgórzu powyżej stoi cerkiewka świętego Sawy, którą tradycja datuje na trzynasty wiek. To od niej monaster wziął nazwę. W skarbcu przechowuje się kryształowy krzyż świętego Sawy z trzynastego wieku i ikonę Matki Bożej Savińskiej, którą wierni uważają za cudowną. To żywa wspólnota. Ramiona i kolana powinny być zakryte, a w cerkwi mówi się cicho.