Vera është prej shekujsh pjesë e traditës malazeze, dhe vranac, varieteti autokton i zi, është marka e saj kombëtare. Më së shumti vreshta ka rreth Skadarsko jezero dhe Podgoricës, nga parcelat familjare në Crmnicë deri te Ćemovsko polje, vreshti më i madh në një copë në Evropë. Më së miri është ta njohësh në burim: në bodrumin Šipčanik, në shtëpitë prej guri të Crmnicës ose në tarracën mbi Bokokotorski zaliv.
Vranac, krstač dhe kratošija, bodrumi Šipčanik 30 metra nën tokë dhe bodrumet familjare të Crmnicës dhe Bokës: si ta njohësh verën malazeze në burim.
Toka e vranacit
Në Mal të Zi vera prodhohet prej shekujsh, në fshatra, por edhe në kisha dhe manastire që edhe sot kanë vreshtat e tyre. Varieteti kryesor është vranac, rrush i zi që e ka prejardhjen nga Crmnica mbi Skadarsko jezero dhe sot zë rreth gjysmën e të gjitha vreshtave në vend. Krahas tij rriten edhe varietete të tjera vendase: kratošija, varietet i vjetër i zi gjenetikisht i njëjtë me zinfandel dhe primitivo, krstač i bardhë, emri i të cilit vjen nga veshja në formë kryqi, dhe žižak, varietet i bardhë nga Boka nga i cili dikur prodhohej verë e gazuar.
Kantinat prodhojnë edhe verëra të mira nga varietete ndërkombëtare, si cabernet sauvignon, merlot, chardonnay, marselan dhe malvazija, por mysafiri nga Mali i Zi më së shpeshti merr me vete një shishe vranac.
Rajonet e verës
Rajonet më të njohura të vreshtarisë janë Crmnica, djepi i vranacit, Katunska dhe Riječka nahija, Komani, Bjelopavlići dhe fshatrat rreth Skadarsko jezero. Secili jep një vranac të ndryshëm: ai i zonës së Podgoricës, i Crmnicës, i Ulqinit me aromë deti, i ëmbël i Doljanit ose ai i gurit të Piperit. Në bregdet, mbi manastirin Savina në Herceg Novi, vreshtat japin fryte në shpatet mbi Bokokotorski zaliv.
A e dinit?
Në bodrumin Šipčanik, ish-hangarin nëntokësor të aeroportit ushtarak më shumë se 30 metra nën tokë, ruhet vera më e vjetër arkivore e Plantažës: Lesendro nga vjelja e vitit 1979.
Bodrumi në tunelin e aeroportit
Disa kilometra nga Podgorica është Ćemovsko polje, vreshti i kompanisë 13. jul Plantaže prej 2.310 hektarësh, vreshti më i madh në një copë në Evropë. Çdo vit jep rreth 22 milionë kilogramë rrush, dhe në tre bodrumet e kompanisë (Lješkopolje, Ćemovsko polje dhe Šipčanik) mund të vjetërohen deri në 33 milionë litra verë.
Më i njohuri është Šipčanik, ish-hangari nëntokësor i aeroportit ushtarak, më shumë se 30 metra nën tokë, në një tunel të gjatë 356 metra. Këtu ruhet edhe vera më e vjetër arkivore e Plantažës, Lesendro nga vjelja e vitit 1979. Vizita me degustim caktohet paraprakisht.
Rrugët e verës
Kantinat familjare janë pjesa më e bukur e historisë: Mašanović, Kopitović, Rakčević, Krgović, Mola, Bogojević, Milović, Sjekloća, Buk, Rupice, Imanje Radević dhe shumë të tjera. Shumë prej tyre janë në shtëpi të vjetra prej guri pranë shtigjeve të shënuara malore dhe çiklistike, dhe verën e servirin me priganice me mjaltë ose djathë, ukljeva të skuqura, krap të marinuar, pršut të Njegushit dhe djathëra vendas. Hartën turistike të turneve të verës mund ta merrni në organizatat turistike lokale.
Një plan i mirë është të kombinosh jugun dhe veriun: verërat nga jugu me mish viçi dhe qengji nga veriu. Virpazar është një bazë e përshtatshme për Crmnicën, dhe dita mund të përfundojë me një shëtitje me varkë në Skadarsko jezero.
