Seosko domaćinstvo je porodično gazdinstvo koje prima goste: služi hranu i piće uglavnom iz svoje proizvodnje i nudi smještaj u kući, na katunu ili u kampu. Ima ih od Njeguša i vinskih sela oko Skadarskog jezera do katuna na Bjelasici, Komovima i pod Prokletijama. Gosti beru voće, kose sijeno, muzu i prave sir, ili samo jedu ono što se ujutru ubralo.
Seoska domaćinstva primaju goste u kući, na katunu ili u kampu i služe hranu iz svoje proizvodnje. Gdje ih naći, kako rezervisati i šta očekivati.
Šta je seosko domaćinstvo
Po crnogorskim propisima seosko domaćinstvo je gazdinstvo na selu koje gostima služi hranu, piće i degustacije pretežno iz sopstvene proizvodnje i nudi smještaj u sobi, apartmanu, katunskoj kolibi ili kampu. Odobrenje izdaje Ministarstvo turizma, a domaćin prvo mora biti upisan u registar poljoprivrednih gazdinstava. Domaćinstvo može imati najviše 10 smještajnih jedinica sa 20 ležaja, a kamp do 15 mjesta. Kategorije su od jedne do tri zvjezdice, a na ulazu stoji tabla od prirodnog materijala sa natpisom „seosko domaćinstvo”. Novi zakon o turizmu, koji je u pripremi, uvodi i pojam agroturizma.
Primorje, kontinent i planina
Nacionalna turistička organizacija dijeli seoski turizam na tri kraja. Na jugu i u Katunskoj nahiji to su Njeguši pod Lovćenom, poznati po pršutu i siru, Grbalj iznad Kotora i kamena sela oko Skadarskog jezera: Godinje, Rijeka Crnojevića i Crmnica, gdje se pravi vranac. U centralnom dijelu su sela oko Danilovgrada i Nikšića. Na sjeveru su Durmitor, Pljevlja i planine Bjelasica, Komovi i Prokletije, gdje mnoga domaćinstva ljeti rade i na katunima.
Šta se radi i jede
Domaćini nude ono što ionako rade: berbu voća i povrća, košenje i kupljenje sijena, branje ljekovitog bilja i borovnica, mužu, pravljenje sira i kajmaka, pečenje rakije i, u avgustu i septembru, berbu grožđa. Na sjeveru se jašu konji i ide na planinarenje, na jugu se plovi jezerom. Na stolu su njeguški pršut, prvi crnogorski zaštićeni proizvod (2016), pljevaljski sir (2017), kolašinski lisnati sir, kačamak i cicvara, med i domaća vina. Više o jelima u vodiču Seoska trpeza.
Da li ste znali?
Seosko domaćinstvo u Crnoj Gori može imati najviše 20 ležaja, a na ulazu mora stajati tabla od prirodnog materijala iz kraja u kojem se nalazi.
Kako naći i rezervisati
Najviše domaćinstava, sa kontaktima i GPS koordinatama, navodi brošura Nacionalne turističke organizacije „Seoska domaćinstva u Crnoj Gori”, a državni portal i aplikacija Montenegro Village Explorer (mnevillage.gov.me) ima više od 230 domaćinstava i formu za upit. Mnoga se rezervišu i direktno ili preko velikih booking sajtova. Brošura svrstava cijene u tri razreda: od 5 do 20 €, od 21 do 40 € i više od 40 €; tačnu cijenu potvrdite kod domaćina. Smještaj na katunima i u kolibama je i u vodiču Eko-smještaj, a etno sela na našoj booking platformi su u kategoriji Etno sela.
Sezona i seoski praznici
Domaćinstva na primorju i oko jezera rade veći dio godine, a katuni samo ljeti. Ljeto na sjeveru prate praznici plodova: Dani maline u Andrijevici u julu, Dani borovnice u Plavu od sredine jula do početka avgusta i Dani durmitorske zdrave hrane na Žabljaku u avgustu. Početkom oktobra Zeta slavi Dan zetskih kolača i priganica.
